Patates Cipsini Sinirli Bir Aşçı mı Buldu?

Efsaneye göre yıl 1853'tü. New York'un kaplıca kasabası Saratoga Springs'te, göl kıyısındaki bir lokantada bir müşteri patates kızartmasını "fazla kalın" diye mutfağa geri gönderdi.

Aşçı George Crum buna çok sinirlendi. Müşteriyi kızdırmak için patatesleri kâğıt inceliğinde dilimledi, çatırdayana kadar kızarttı ve bolca tuzladı. Ama müşteri bu çıtır patateslere bayıldı. Anlatılana göre cips böyle doğdu.

Hikâyenin sonradan eklenen bir parçası da var: O müşterinin, dönemin en zengin adamlarından demiryolu patronu Cornelius Vanderbilt olduğu söylenir. Oysa Vanderbilt 1853 yazında ailesiyle Avrupa'da geziyordu.

Eski gazeteler de efsaneyi sarsıyor. 1849'da, yani efsaneden dört yıl önce, bir New York gazetesi aynı göl kıyısındaki lokantanın aşçısı Eliza'nın kızarttığı patatesleri övüyordu. Efsanede adı geçen lokanta sahipleri ise orayı ancak 1854'te satın aldı.

İnce kızartılmış patatesin tarifi de çok daha eskiydi. 1820'lerde basılan bir İngiliz yemek kitabı, patatesin limon kabuğu soyar gibi ince ince soyulup kızgın yağda çıtırlaşana kadar kızartılmasını ve üstüne biraz tuz serpilmesini anlatıyordu.

Aşçı Crum'un adı hikâyeye ilk kez 1885'te girdi; Vanderbilt ise yaklaşık 120 yıl sonra, cips paketi yapan bir şirketin reklamında ortaya çıktı. Tarihçilere göre cipsin asıl mucidi muhtemelen hiç bilinemeyecek; ama sinirli aşçının hikâyesi cips kadar sevildi.

Kaynaklar

• JSTOR Daily — The Story of the Invention of the Potato Chip Is a Myth (2017)
• William S. Fox ve Mae G. Banner — Western Folklore (1983), potato chip efsanesinin evrimi (JSTOR Daily aktarımıyla)
• William Kitchiner — The Cook's Oracle, No. 104 "Potatoes fried in Slices or Shavings" (1830 New York baskısı; ilk baskı 1817)